محمد حسين بن مهدى فراهانى
293
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
58 ر 15 - آبسكون شهر و جزيرهاى بر ساحل طبرستان كه فاصلهء آن تا گرگان سه روز راه يعنى 24 فرسنگ بوده است . امروز آن جزيره را آب فراگرفته است . اصطخرى مىنويسد : آبسكون بزرگترين بندرگاه - هاى درياى خزر بوده و گاهى اين دريا را « درياى آبسكون » مىخواندند ( معين ، ج 5 ، ص 4 و دايرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 12 ) . 58 ر 16 - يافث Yafes پسر دوم نوح است كه عقيده دارند نژادهايى كه در سواحل اروپاى جنوبى و آسياى صغير و جزاير مديترانه سكونت دارند و از آنجا به ساير اقاليم زمين رفتهاند ، از وى به وجود آمده است ( معين ، ج 6 ، ص 2324 ) . 58 ر 17 - رود آتل Atel يا Etel نام قديمى رود « ولگا » است در روسيه شوروى كه از شمال به جنوب جريان دارد و در نزديكى « هشتر خان - آسترا خان » به بحر خزر مىريزد . در مآخذ اسلامى نام شهرى است كه در دو طرف اين رود بوده و تا اوايل ظهور اسلام مركز دولت خزر بوده است . ولگا از ارتفاعات « والدائيسك » در استان تورسك Tverske » سرچشمه مىگيرد و پس از طى 3587 كيلومتر به بحر خزر مىريزد ( مهندس احمد بريمانى ، درياى مازندران ، تهران 2535 دانشگاه ، ص 26 به بعد ) . 58 ر 21 - قلاج Ghollaj واحد طول معادل درازاى هر دو دست ( معين ، ج 2 ، ص 2705 ) . 58 ر 24 - دشت خوارزم ناحيهاى از ايران قديم كه امروز جزو اتحاد جماهير شوروى است و ايالت ازبكستان را تشكيل مىدهد . لسترنج مى - نويسد « خوارزم در اوايل قرون وسطى دو كرسى داشت ، يكى از جانب باخترى يعنى جانب ايرانى رود جيحون موسوم به جرجانيه يا ارگنج و ديگرى در جانب خاورى يعنى جانب تركى آن رود موسوم به كاث و اين كرسى اخير در قرن چهارم هجرى از ارگنج آبادتر و مترقىتر شد » ( لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ترجمهء